🔸 Հայ ազատագրական պայքարը համաշխարհային պատմական ալիքի անխուսափելի մասն էր, ոչ թե գիտակցված ընտրություն։ 🔸 Արևմտահայության պայքարը չէր կարող արհեստականորեն դրդված լինել, քանի որ ժողովուրդը չէր հետևի օտարներին առանց դրա ներքին պահանջի։ 🔸 Հայ ազատագրական պայքարը մղել է գյուղացիությունը՝ հանդիպելով սեփական էլիտաների թշնամությանը։ 🔸 Հայկական աղետների պատճառը ոչ թե պայքարի փաստն է, այլ դրա անհետևողականությունն ու կիսատությունը։ 🔸 Հայոց պատմության պարադոքսն այն է, որ ազգային պայքարը սեփական ազգի մեջ մշտապես եղել է մարգինալ շարժում։